Müzik İle Resim Sanatını Birleştiren Eserin öyküsü

1873 yazında Rus Beşlerinden Musorgski, oldukça değer verdiği yakın bir dostunu yitirmişti. Henüz 39 yaşında başarılı mesleki kariyerinin tepe noktasındayken bir anevrizma nedeniyle vefat eden bu kişi, Rus mimarlık camiasında ve sanat çevrelerindeki saygınlığı ile bilinen Viktor Aleksandroviç Hartmann’dı. Bu beklenmedik ölümün sonrasında Hartmann ile ortak arkadaşları olan eleştirmen Vladimir Vasilyeviç Stasov’a yazdığı mektubuna Musorgski şöyle başlıyordu: “ Sayın dostum, ne korkunç darbe bu! ‘ Bir köpek, bir at, bir fare yaşayıp giderken…’ Hartmann gibi soylu kişilerin ölmesi!…”

Acı kaybın ardından Stasov, 1874 baharında Petersburg’da Hartmann’ın suluboya çalışmaları, bazı taslakları ve mimari resimlerinin dahil olduğu yaklaşık 400 çalışmadan oluşan bir resim sergisi açmıştı. Sergiyi ziyareti sırasında gördüklerinden oldukça etkilenen Musorgski, ölen dostu için içinde duyduğu halen soğumamış olan acıyla birlikte Sergiden Resimler* adını verdiği kısa piyano parçalarından oluşan bir süit bestelemeye koyuldu. Dostunun anısını onurlandırmak için giriştiği bu birkaç haftada tamamlanan çalışması esnasında besteci, “Hartmann’ın da tıpkı Boris** gibi yüreğinde kaynadığı”nı yazıyor ve ekliyordu:
“Düşünler, imgeler, ezgiler üşüşüyorlardı kafama… Onları tıpkı masallardaki kızarmış piliçler gibi tıkabasa doyuncuya dek yiyordum… Yiyordum da tümünü notaya geçirebilmek için yeterince süre bulamıyordum…”

Dinleyenlerin sergiyi gezdikleri süre boyunca aralarda duyacakları aynı temadan oluşan Promenade(gezinti) parçaları, Musorgski’nin sergiyi gezerken ki ruh durumlarını yansıtmaktadır bize. Bu konuda Musorgski, “Yüzüm bütün intermezzolar boyunca görünecektir” diyor.
Diğer bir yandan bu parçalar, farklı resimlerin kısa piyano parçaları ile anlatıldığı süitte oluşabilecek olan boşlukları dolduran, dinleyicileri o resim üzerine yazılmış parçanın müziksel özelliklerine önceden hazırlayan kısa girizgâh bölümleridir.

 

 

Eserin özellikleri ve Rus müziğindeki yeri üzerine Dinçer Yıldız kitabında şunları dile getiriyor:

Eserin özelliklerine dair:

Sergiden Resimler’in dokuları piyano müziği alanında benzeri olmayan bir özgünlük taşırlar. Musorgski bu yapıtında o çağın piyano sanatına stilleriyle egemen olan Liszt ve Chopin etkilerine hiç kapılmamıştır. Chopin’le paylaştığı tek yan, bir çalgı olarak piyanoda çeşitli tını olanakları bulma yolunda gösterdiği derin sezgi gücüdür.

Musorgski’nin renk ayrıntılarını tını ayırtılarıyla, ışık yansımalarını ses yankılarıyla duyurabilme kapasitesi, yalnızca yaratıcı yeteneğinden doğmuyordu. Bunun arkasında bir de resimden çok iyi anlaması ve resim sanatıyla müzik sanatı arasındaki ilişkiyi bir düşünür olarak iyice kavrayıp değerlendirmesi yatıyordu. Dogmatik ve formalist kalan müzisyenler arasında sanatına karşı bir türlü bulamadığı anlayışı hep ressamlar arasında buluyor, tartışma arkadaşlarını da onların arasından seçiyordu. 1873’de Stasov’a yazdığı betik bu açıdan çok ilginç bir eleştiriyi içerir:
‘Ne üzücü bir durum! Ressamlar çoktandır, Tanrı kendilerine akıl vermişse eğer, rengi renkle karıştırmaktan iyi anlıyorlar ve bu iş için gerekli olan kriter ve ölçüyü yalnızca kendi içgüdüleriyle seziyorlar. Ama bizim Musikus kardeşimiz hep kılı kırk yarar ve ölçüp biçer durmadan. Ölçüp biçtikten sonra yine kılı kırk yarmaya başlar. Çocukça, tam anlamıyla çocukça bir davranış!’

Rus müziğindeki yeri:

Sergiden Resimler’in Rus müziğinin gelişiminde tarihsel bir önemi de vardır. Çaykovski’nin aynı yıl (1874) bestelediği Si-bemol minör Piyano Konçertosu ve Balakirev’in İslamey’iyle bir ayrıcalığı paylaşır Musorgski’nin yapıtı. Bu üç parça Rusya’nın dışında gücünü duyuran piyano yapıtlarının ilkleri olarak saygı görmüşlerdir. Gelecek yıllarda Skriyabin, Rahmaninov, Stravinski, Prokofiev, Şostakoviç ve Medtner’in yapıtlarıyla ününü dünyanın dört bir yanına yayacak yeni Rus piyano müziğinin öncüleriydiler. Rusya’da vokal müziğin egemenliği sonuna varıyordu yavaş yavaş. Artık çalgılar, özellikle piyano ve orkestra gün görmeye başlayacaktı.”

 

* Eserin en bilindik orkestra uyarlaması Maurice Ravel tarafından yapılmıştır.

**Musorgski kısa bir süre önce, “Boris Godunov” operasını bestelemişti.

 

 

Daha önceki Rus Beşleri yazısında aynı eserin Karajan tarafından yönetilmiş yorumuna yer vermiştim. Bu sefer farklı bir lezzet olması açısından Sir Georg Solti’yi eklemek istedim. Dilerseniz aşağıda kaynak kısmında bulunan adresten Hartmann’ın resimlerine ve resimler hakkında İngilizce yazılmış açıklamalara bakabilirsiniz.

 

 

Kaynak:

Ulusal Müzik ve Musorgski, Dinçer Yıldız

http://korschmin.com/pictures-at-an-exhibition/

 

 

Anketler

İlk İzlenim yazıları devam etsin mi ?

Yükleniyor ... Yükleniyor ...

Son Yazılar: Garip Bir Yer

Şeytanın Kemancısı Chopin Ve Liszt’i Nasıl Etkilemişti?

Şeytanın Kemancısı Chopin Ve Liszt’i Nasıl Etkilemişti?

Kariyerinin başlarında, çeşitli orkestralarla birlikte çalarak doğduğu topraklarda ünlenen Niccolò Paganini, 1810’lu yılların başında yalnızca…

Çeşitli Müzisyenler Tarafından Yorumlanan 10 Joy Division Parçası

Çeşitli Müzisyenler Tarafından Yorumlanan 10 Joy Division Parçası

Manchester grisinde başlayan ve birkaç sene içerisinde de Ian Curtis’in intiharı ile sona eren kısa…

Dave Brubeck’in Türkiye Anısı Ve Bir Caz Klasiğinin Doğuşu

Dave Brubeck’in Türkiye Anısı Ve Bir Caz Klasiğinin Doğuşu

Annesinden aldığı klasik müzik dersleri ve sahip olduğu doğaçlama yeteneği ile erken yaşlardan itibaren şekillenmeye…

Kategoriler

Son Yazılar

Arşivler

Son Yorumlar

Yeni yazılardan haberdar olun

alp Yazar:

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir